تور همدان ویژه نوروز ۹۹ (بهار)

تورهای گردشگری

مسافران نوروز همدان دقت داشته باشند که اطلاعات و تصاویر مربوط به هر هتل تور همدان ویژه نوروز ۹۹ (بهار) در همین صفحه موجود است . عزیزان توجه کنند که قیمت های زیر برای ۳ شب تنظیم شده است.

سفر به ورکانه نگین گردشگری استان همدان

رنسانس در کنار چشمه

خیلی از مرکز استان همدان دور نیست و البته به پایتخت هم نزدیک است. می تواند یک برنامه پیشنهادی برای آخر هفته شما باشد. کمر همت ببندید و با ما به “کنار چشمه” بیایید؛ به روستای “وَرکانه”. نام روستا، واژه ای کردی است که از دو واژه “وَر” به معنای کنار و “کانه” به معنای چشمه، اخذ شده است. سبب پیدایش روستا که به حدود ۴۰۰ سال پیش مقارن با حاکمیت صفویان باز می گردد، همین آب بوده است. در غرب روستا، رودخانه ای جریان دارد که هم نام روستاست که اگر چه فصلی است، اما در روزهای پرآبی، طراوت و لطافت خاصی به منطقه می دهد که به ویزه در بهارو تابستان، مشهودتر است. ورکانه از توابع دهستان الوند کوه شرقی در بخش مرکزی شهرستان همدان قرار دارد. بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰، بالغ بر ۸۰۰ نفر جمعیت دارد. این تعداد در مساحتی به وسعت ۶۲ هزار و ۵۶۹ متر مربع (۶.۲ هکتار) جای گرفته اند اما آن چیزی که سبب شاخص شدن این روستا شده و حتی باعث شده به عنوان یکی از شش روستای هدف گردشگری استان همدان، به ثبت ملی برسد، سنگی بودن آن است.

علاوه بر قولی که درباره وجه تسمیه آن، پیش تر آمد، گفته می شود “وَرکان” در گویش محلی این منطقه، به معنای معدن است از آنجا که اطراف روستا را معادن سنگ سیلیس در بر گرفته و حتی مصالح ساختمانی روستا هم از همین جا می آید، این نام بر این روستا گذاشته شده است. هرچند به سبب قدمت روستا به نظر می رسد که همان نظریه نخست، از اتقان و امکان بیشتری برخوردار باشد. سنگ در ابنیه روستا، نه تناه در پی آنها، بلکه در ساخت دیوارها و محوطه ها نیز به کار رفته است. ملات به کار رفته، سنگ لاشه است که از سنگ های سست یا قلوه سنگ ساخته شده و سازگاری اش با محیط زیست نیز بسیار بالاست. در این شیوه از معماری، سنگ لاشه همراه با ملات گل کار شده است. ناگفته نماند اگر چه سنگ لاشه عنصر اصلی است اما از خشت، آجر و سنگ مالون (سنگ تراشیدهشده ای که در نقاط کوهستانی برای اجرای قوس های سنگی مانند پل ها، درگاه ها و طاق زیرین دالان های سنگی مصرف می شود) نیز استفاده شده است. پهنای دیوارهای سنگی خانه های ورکانه به حدود یک متر می رسد که آن هم به خاطر، زمستان های سختی است که این روستا با ارتفاع ۲۲۵۰ متر از سطح دریا دارد. تنها چیزی که این دیوارها را محکم نگه می دارد، تیرهای چوبی است. این تیرها البته در سقف مسطح خانه ها هم به کار آمده و با اندود کاهگل همراه شده اند. اگرچه در نقاط کوهستانی، به سبب مقومت سنگ نسبت به آجر و خشت، در برابر تغییرات اقلیمی، باز هم می توان از این دست معماری را دید اما آنچه ورکانه را متمایز می کند، این است که اینجا از سنگ فرش معابر و کوچه ها تا شکل و شمایل خانه ها، همه چیز سنگی و البته یک دست هستند. سمت و سوی ایجاد خانه های این روستا که عموما متمرکز هستند، روبه جنوب بوده تا از نور آفتاب، به ویژه در فصل سرما، نهایت استفاده را ببرند.

اگر به ورکانه سفر کردید، هنگام قدم زدن در کوچه ها، به پنجره خانه ها نیز نظری بیفکنید که چه زیبا، به شکل مشبک چوبی، ساخته شده اند.به هر جهت، ورکانه، هر چه باشد در نسل های جدید ساکنان خود، در آستانه رویگردانی از گذشته خود است. مصالح خانه ها، مدرن تر می شود و مثلا سقف خانه ها قیر گونی. لزوم توجه بیشتر به این روستای نمونه گردشگری از ملزومات پیشرفت آن است تا “تنها روستای رنسانسی ایران” رنسانسی باقی بماند. این هم توصیه ای از ما برای سفرتان به ورکانه، که اگر هم خواستید تا شب به همدان بازگردید، حتما غروب آفتاب، تاریکی هوا و روشن شدن روشنایی های روستا را ببینید. بازتاب برخورد این نورها به سنگ های روستا، رنگ قهوه ای سوخته ای را نمایش می دهد که در پاکی هوا و تمیزی فضای روستا، بسیار بکر است و همین شده تا به عنوان “تنها روستای رنسانسی ایران” و “نگین گردشگری استان همدان” شناخته شود.

چگونه برویم؟

همدان در ۳۶۰ کیلومتری تهران است. با هواپیما باید ۹۴ هزار و ۳۰۰ توامن بپردازید. روزهای شنبه، دوشنبه و سه شنبه هر هفته ساعت هشت صبح و روزهای یکشنبه و چهارشنبه هر هفته ساعت ۱۶، پرواز از تهران به همدان انجام می شود که ۴۵ دقیقه طول می کشد اما اگر انتخاب تان جاده است، هر روز از ساعت ۶ صبح تا ۱۹:۳۰ سرویس هایی از تعاونی ۱ و ۲ ترمینال جنوب عازم دیار همدان می شوند که بلیتشان ۱۹ و ۲۳ هزار تومان است و مسافران، حدود ۵ ساعت در راه خواهند بود اما اگر با وسیله شخصی می آیید، هم می توانید از آزاد راه تهران-قزوین خود را به همدان برسانید و هم از بزرگراه تهران-ساوه. در هر صورت وقتی به همدان رسیدید، اگر خود را به حنوب شرق شهر و در مسیری که به ملایر منتهی می شود برسانید، ۲۴ کیلومتر بعد در ورکانه خواهید بود. آخرین پمپ بنزین هم پیش از خروجی همدان به طرف ملایر، در منطقه باغ بهشت است. در مسیر، خروجی سمت راست به سد اکباتان را اگر بروید پس از طی روستاهای یلفان، شمس آباد و علی اباد به روستای رنسسانسی ایران خواهید رسید.

کجا بمانیم؟

با اینکه می توانید به خانه    های اهالی روستا بروید و شبی را در یک خانه سنگی شبه رنسانسی به صبح برسانید اما برخی هم هم ترجیح می دهند به سبب فاصله نزدیک روستا تا مرکز استان، در یکی از هتل های شهر مقیم شوند. فراموش نکنید، اگر شب را در روستا ماندید، لباس گرم همراه داشته باشید. هوای شب های کوهستان خنکای خاصی دارد. هتل های باباطاهر در ضلع شرقی آرامگاه باباطاهر عریان، هتل بوعلی در خیابان بوعلی، هتل پارسیان آزادی در میدان قائم، خیابان ارم (و هتل آرین در خیابان تختیمی توانند انتخاب های شما برای شب مانی در همدان باشند.

چه بخوریم؟

در ورکانه اگر به دنبال غذای سنتی و محلی هستید می توانید آبگوشت، انواع کباب و انواع آش مانند آش آبغوره، اش برنج، آش بروش، آش اوماج، آش پلته، آش واره، آش جو و ترخینه، آبگوشت فلفل، کوفته همدانی، تاماشی، سر کوله، برساق، سوجوق، پیکه چوک راحتی با وعده ای میهمان شدن در منازل روستانشینان ورکانه، نوش جان کنید. با این حال، دیزی همدانی ها هم که مشهور است و می توانید آن را در دیزی سرای سنتی حمام قلعه بیابید که در خیابان شریعتی، کوچه مهر قرار دارد. حمامی متعلق به اواخر دوران قاجار و از آن کسی به نام حاج محمد سعید در محله قلعه یا قاشق تراشان که خوردن غذایی اصیل در فضای آن، حس و حالی نوستالژیک به شما می بخشد.

بهار دلنشین، زمستان های سخت

روستای ورکانه که از شمال شرقی به کوه سر دره، از غرب به روستای سیمین، از جنوب غربی به کوه سرخ بلاغ، از شرق به کوه قره داغ و از جنوب و جنوب شرقی به دره بارانی و دره قشلاق محدود می شود، اگر چه تابستان هایی خنک و دلنشین دارد و بعد از ظهرهای خنکی را به بومیان و گردشگران هدیه می کند اما زمستان هایش سرد و سخت هستند. بارش برف در ماه های سرما به چند متر می رسد. طوری که در بیشتر اوقات، سنگین ترین برف در میان روستاهای استان همدان، متعلق به اینجاست. مهمترین گیاهانی که می توانید در دشت های اطراف ورکانه ببینید، گیاهان دارویی چون گل ختمی، شیرین بیان، خاکشیر ، بومادران، کاسنی، پونه، گل گاوزبان و گون هستند.

از بزم موسیقی محلی تا کوچ بهاره عشایر در ورکانه

روستانشینان ورکانه، علاوه بر زبان فارسی، به خاطر نزدیکی به مناطق کرد، لر و ترک نشین به گویش لری و زبان های کردی و ترکی نیز صحبت می کنند. برای همین است که ترانه های همدانی باباطاهر عریان در کنار بایاتی های آذری و اشعار کردی در مراسم جشن و سرور چون عروسی ها، خاونده می شود. البته علاوه بر این، رقص های محلی سربازی (نظام بازی) و یه پا (متعلق به لرها)، در این برنامه ها رابج ایت اما در میان جوانان ورکانه ای نیز هنوز می توان بازی های سنتی مثل گردوبازی، قاپ بازی و الک و دولک را شاهد بود. اگر تا فصل بهار به پایان راه خود نرسیده، به ورکانه بروید، شاید بتوانید در مراتع و دشت ها شاهد جنب و جوش ورکانی، طوایف قزل یوسف و یارم طاقلو در منطقه باشید. آنان هر سال در پایان فصل اعتدال یعنی درست در همین روزها به قشلاق خود باز می گردند. چشم انداز کوچ در مسیر زیبای ییلاق و قشلاق عشایر و ایلات، پیرامون این روستا را به عنوان یکی از پایگاه های اصلی تماشای کوچ عشایری تبدیل کرده است.

هر گردی که “گردو” نیست

ورکانه در کنار ویژگی های ساختاری اش، باغ های زیبا و خاطره انگیزی نیز دارد. باغستان های این روستا، به خصوص در فصل تابستان که در آستانه آن نیز هستیم بیشتر گردو، انگور، زردآلو و سیب هستند. باغ های گردوی ورکانه کم نظیر است و جنس گردوی آن ها نیز همچنین. باغ های گردوی ورکانه سرسبزی خاصی را در این روستا به ارمغان آورده است. همین سرسبزی است که می تواند تفرجی دلنشین را به خانواده هایی که به این روستا سفر می کنند به ارمغان بیاورد.  جز آنچه اشاره شد، چشمه ها و رودخانه های دائمی و فصلی فضای خوبی را به روستا می دهند. روز ورکانه از کوه های سر به فلک کشیده الوند و یخچال های آن سرچشمه می گیرد.

از “درب مسجد” تا مسجد

حالا می خواهیم قدمی در روستا بزنیم. ابتدا به “درب مسجد” می رویم که گفته می شود، قدیمی ترین محله روستا و در جنوب آن است. در این محله، علاوه بر مسجد، بقعه ای وجود دارد که به “بقعه غیب” یا امامزاده غیب معروف است و مورد احترام مردم روستا. اهالی، شب های جمعه را به کنار این مزار می روند. این روستا دو محله دیگر هم دارد. اگر از شرق روستا وارد شوید به محله “کردها” می رسید و اگر از سوی دیگر بروید، “عباس آباد” است که آن را نا متجانس خواهید یافت. زیرا در اینجا کم کم ، خانه ها دیگر مشابه باقی مساکن ساخته نشده و می رود تا ساخت مدرن تری به خود بگیرند. “خرمن جا” یا خرمنی هم از قدیم محل تجمع اهالی روستا بوده تا جمع شوند و تصمیم مهمی بگیرند یا دو پهلوان روستا رودرروی هم بایستند یا آنکه جارچیان حکم حکومتی را جار زنند. در اینجا هنوز یک آسیاب قرار دارد. این روستا قبرستانی کهن نیز دارد که البته در سال های گذشته به علت عدم مراقبت، بخشی از سنگ های آن به سرقت رفته اند اما هنوز می توان سنگ قبرهایی را که خطوط حکاکی شده غیر متعارفی دارند، شناسایی کرد که این نشان از پیشینه این روستا دارد. روستایی که اگر چه در چهار سده پیش بنا شده اما می توان بازمانده هایی از هزاره های گذشته را در آن جست و جو کرد.

امیر شهاب رضویان

ورکانه یکی از روستاهای جذاب منطقه همدان است. چیزی که در ورکانه و روستاهای همسایه اش چون “یلفان” و “سیمین” بارز است و جلب نظر می کند، سرسبزی و طبیعت کوهستانی اش است. قدمت این روستا را تا ۴۰۰ سال دانسته اند. هرچند به دلیل تنوع گویش ها و اصالتی که در آنها وجود دارد. حتی به نظر می رسد ریشه ای قدیمی تر داشته باشد.

جز ورکانه روستاهای دیگری همچون “کیشین” و “ابرو” و “خاکو” در همدان هستند که در دره ای بن بست مانند جای گرفته اند و به دلیل ارتباط کمی که با شهر داشته اند، گویش هایی دست نخورده دارند و حتی از الفاظی استفاده می کنند که باباطاهر در اشعارش استفاده می کرده است.نکته دیگر آنکه این روستا، نمونه خوب استفاده اهالی از سنگ های لاشه سیاه رنگ است که با آنها، خانه سازی به شکل سنگ چین و ملاتو خشکه چینی صورت گرفته است. حتی اکنون که به بافت قدیم همدان می روید می توانید نمونه هایی از این معماری را ببینید زیرا این نوع سنگ از مصالح ساختمانی اصلی و رایج منطقه بوده است.

در شهری مانند همدان که بارش برف و باران در آن زیاد است، در دوره قاجار، به ویژه پیش از اکتشاف نفت، تهیه سوخت برای تولید آجر که همان خشت پخته شده است مشکل بوده. پس ساختمان سازی هم ساده نبوده و ساختمان ها یا خشتی بوده اند یا سنگی. خانه امیر تومان قره گزلو در خیابان پذیرایی همدان، یکی از اینها بود که به سبب بی کفایتی مسوولان نابود شد. نمونه دیگر، ساختمان کلیسای قدیمی انجیلی همدان است که متعلق به میسیونرهای آمریکایی بوده و اکنون در محوطه بیمارستان اکباتان قرار دارد. در روستاهای دیگر این منطقه چون “دیویجین” و “دره مراد بیک” هم نمونه های خوب معماری سنگی دیده می شود. یکی دیگر از ویژگی های ورکانه، قلعه مهری خانم است. ایشان دختر یکی از خوانین قره گزلو، اخرین ارباب روستا بوده است. یکی از خوانین شش گانه خاندان قره گزلو در این منطقه بوده است. این خاندان که گفته می شود در دوره صفویه به منطقه منطقه همدان آمده اند، بسیار سرشناس بوده اند که یکی از آنها هم میرزاابوالقاسم خان ناصر الملک، آخرین نایب السلطنه قاجار و اولین فارغ التحصیل ایرانی دانشگاه آکسفورد، دیگری امیر افخم شورینی حاکم همدان در دوران ناصری و بعد از آن است.

خانم مری لیلی قره گوزلو، زنی بسیار مدرن و متکبر بود که او را مادر پرورش دهندگان اسب اصیل ایرانی می دانند. ایشان حتی اسطبلی از سنگ هم در ورکانه ساخته که هنوز هم هست. باید آنجا را بازسازی کرد تا مورد بازدید گردشگران قرار گیرد اما به آن شرط که به تصاحب زمین خواران همدان در نیاید اما فارغ از این، ورکانه نیازمند قانون گذاری است و نباید از سوی سازمان های ذی ربط مانند میراث فرهنگی، اجازه داده شود تا جز سنگ، مصالح دیگری برای ساخت بناهای جدید به کار برده شود. در صورت فرهنگ سازی برای مواجهه با گردشگر داخلی و خارجی و آموزش اهالی، چرخه اقتصادی در این روستا به کار می افتد و خود اهالی بافت سنتی آنجا را حفظ می کنند تا درامد بیشتری از گردشگری داشته باشند. باید تدابیری اندیشیده شود تا گردشگران، شب را در همین دهکده توریستی و در خانه های استیجاری بومیان بگذرانند.

دکتر توفیق موسیوند که سازنده نخستین قلب مصنوعی جهان است، چند سال پیش که به ورکانه آمد با همکاری مدیران استان، میراث فرهنگی و با هزینه شخصی اش بخشی از آنجا را بازسازی و کوچه ها را هم سنگفرش کرد. باید همه توان را به کار گرفت تا توجه گردشگران به این روستا جلب شود و در کنار آن مردم نیز مشارکت فعال داشته باشند

جاذبه ای مدرن در بافتی سنتی

روستایی با ۱۷۰ خانوار کوچک در دل کوهستان های زاگرس روستای ورکانه در دامنه جنوبی زاگرس مرکزی قرار گرفته است و شب ها چون نگینی در دل کوه می درخشد. خانه های این روستا از سنگ لاشه ساخته شده اند اما به همت یکی از اهالی این روستا که سال ها در کانادا زندگی کرده، کوچه های این روستا به شکل زیبایی با چراغ های تزیینی نورپردازی شده است. دکتر توفیق موسیوند پزشک ساکن کانادا و اهل همین روستا چند سال قبل که به خانه پدری خود بازگشته بود با صرف هزینه شخصی چهره روستا را کاملا تغییر داد. کوچه های مسطح، چراغ های رنگارنگ در پشت بام ها و کوچه ها، احیای ساختمان امامزاده پیرغیب و احیای خانه های متروک و ویران از جمله تلاش های او در مدت اقامتش در ورکانه بود.

ورکانه در بهار و تابستان علاوه بر پذیرایی اقوام کوچنده و چادر نشین، گردشگران و مسافران زیادی را به خود جذب می کند. ییلاق های تخته سنگی و باغ های گردو، سیب و بادام از محبوب ترین گزینه های گردشگری این روستا محسوب می شوند. چشمه های آب معدنی متعدد بیشتر سال گردشگران داخلی و گاه خارجی را به خود می طلبند.

جمعیت روستا نزدیک به هزار نفر است به همین دلیل چهره روستا همیشه تمیز و بهداشتی است. همین پاکیزگی و نورهای درخشنده کوچه ها پس از غروب آفتاب، ورکانه را به یکی از زیباترین و پر طرفدارترین روستاها در بین مردم همدان تبدیل کرده است. زیبایی که تمام بافت این روستا به دلیل درخشندگی به دست آورده برای بسیاری از گردشگران، جاذبه ای مدرن در بافت سنتی محسوب می شود، جاذبه ای که آن را به نگین روستاهای همدان تبدیل کرده است.

روستای ورکانه در مسیر کوچ طوایف قزل یوسف، یارم طاقلووورکیانی قرار دارد که هر سال از اواسط آبان ماه کوچ دارند. این طوایف بر اساس سنت های گذشته و ماهیت معیشتی به دنبال مراتع تازه، کوه ها و دره های بسیاری را پشت سر گذاشته و در میان بندها اتراق می کنند و پس از پایان فصل اعتدال به قشلاق باز می گردند.