یلدا با چاشنی سلامت

کلاب تندرستی

بخشی از برنامه دورهمی را غذای اصلی و تنقلات حاشیه ای آن تشکیل می دهد. از این نظر شب یلدا هم، شب خاصی است. اگر هر روز اصراری به خوردن انار نداشته باشیم، شب یلدا حتما حداقل چند قاشق انار می خوریم. اگر در طول ماه یا هفته، اصراری به خوردن آجیل نداشته باشیم، شب یلدا حتما حداقل چند عدد آجیل به دهان می گذاریم بنابراین همین اندک اندک گاهی جمع می شود و در پایان شب درد سر ساز می شود. گاهی هم، مسئله پرخوری نیست؛ مشکل، تعدد خوراکی ها و رعایت نکردن نوع مصرف آن هاست. دست آخر این که ممکن است کیفیت خوراکی ها به حدی نباشد که باید و این هم دلیلی بر بیماری یا هر نوع اختلال گوارشی شود. بنابراین بد نیست در شب یلدا و حتی کمی پیش از آن، برای خرید خوراکی های یلدایی، دقت کنیم. دکتر محمدرضا وفا متخصص تغذیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در این باره توضیحات کاملی می دهد.

تعادل، بهترین راهکار

 اگر به برنامه بسیاری از رژیم های غذایی دقت کنید، خواهید دید که یکی از اصول اصلی آن ها، ایجاد تعادل در مصرف موادغذایی مفید و حذف خوراکی های مضر است. بنابراین نه تنها در دورهمی شب یلدا، بلکه همیشه باید تعادل تغذیه ای را رعایت کنید. به این معنی که از همه خوراکی های مفید، به اندازه و مفید میل کنید. پیش از این که احساس سیری مطلق کنید، از خوردن کنار بکشید و در صورتی که می توانید بعد از دورهمی، مسافت کوتاهی را پیاده تا منزل بروید.

آداب میوه خوردن در يلدا

در هیچ برنامه غذایی خوردن میوه، منعی ندارد. مگر این که فرد به بیماری خاصی مبتلا باشد. در آن صورت هم با رعایت نکاتی، میوه های مناسب و سازگار با بدن شخص به او توصیه می شود. بنابراین منعی در خوردن میوه ها نیست؛ مگر این که این چند نکته را رعایت کنید.

هندوانه را خوب انتخاب کنید

 اصراری به خوردن هندوانه نیست؛ به ویژه که هندوانه، میوه این فصل نیست. بسیاری از هندوانه ها را به مدت طولانی در انبار نگهداری کرده اند و طبیعی است که مقداری از خاصیت آن کاسته شده یا اصلا ممکن است خراب شده باشد. بنابراین اگر هندوانه خوب، واقعا خوب پیدا نکردید، هندوانه نخرید اما اگر نوع خوب وسالم آن را پیدا کردید، منعی در خوردن آن نیست. خوردن هندوانه نارس یا هندوانه ای که به شکل نامناسب نگهداری شده است، بسیار مضر است.

خرمالو باید رسیده باشد

 خرمالو باید کاملا رسیده باشد اما مراقب خرمالوهایی که به شکل مصنوعی روند رسیدن آن را تسریع کرده اند، باشید. انواعی را انتخاب کنید که به شکل طبیعی رسیده باشند. از سوی دیگر اگر دچار حساسیت غذایی هستید و نمی دانید به خرمالو حساسیت دارید یا نه در خوردن آن ابتدا احتیاط کنید. اگر مشکلی ایجاد نشد، با خیال راحت از این میوه میل کنید.

ازگیل باید رسیده باشد

 این میوه هم مثل خرمالو حساسیت زاست. بنابراین پیش از خوردن از این میوه هم، با خوردن مقدار کمی از آن، وضعیت تان را نسبت به حساسیت به این میوه بسنجید. اگر مشکلی پیش نیامد، ازگیل را هم با خیال راحت میل کنید.

انار خوب است

بهتر است انار را به شکل کامل میل کنید تا فیبر لازم را هم دریافت کنید. در مصرف نمک برای انار دقت کنید. این میوه حاوی بالاترین آنتی اکسیدان (فلاونوئیدها) در بین همه میوه هاست. بنابراین خوردن آن باعث ارتقای عملکرد سیستم ایمنی بدن می شود. اضافه کردن گلپر به انار از سردی طبع آن می کاهد

آجیل ها را شناسایی کنید

 قیمت هر کیلو آجیل، حالا سر به فلک گذاشته است. بنابراین باید برای خریدن همان چند گرم آن هم، بیش از پیش دقت کرد. آجیل ها یا همان مغز دانه ها از نظر تغذیه ای بسیار مفید هستند. به این دلیل که سرشار از چربی مفید، انواع املاح و فیبر بوده و مصرف آن ها حتی به شکل روزانه توصیه می شود اما برای خرید و سپس خوردن آجیل ها به این نکته ها دقت کنید.

سالم بخرید

آجیل ها با کیفیت خوب را انتخاب کنید. برای این کار بهتر است به بو، شکل ظاهری و خام یا بو داده آن دقت کنید. به طور کلی، نوع خام آن از نظر تغذیه ای بر نوع بو داده و فرآیند شده آن اولویت دارد. چون در نوع بو داده، از نمک و طعم دهنده های نامناسب استفاده می شود. برای مثال، برای طعم دار شدن آجیل ها ممکن است از جوهر لیمو به جای آب لیموترش طبیعی استفاده کنندو

حرارت آسیب می زند

 اسید های چرب آجیل ها که مهم ترین ویژگی آن هاست؛ در اثر حرارت بالا، دچار تغییر شده و گاهی حتی از بین می روند. بنابراین یکی دیگر از دلایل که توصیه می شود آجیل ها را به شکل خام مصرف کنید، سالم بودن ترکیب های آجیل های خام در مقایسه با انواع بو داده است.

آجیل ها را قابل هضم کنید

 بد نیست آجیل را به شکل خانگی با اضافه کردن کمی آبلیموترش یا نارنج تازه و ادویه مناسب، طعم دار کنید. به این ترتیب هم طعم بهتری داشته و رغبت آن ها به خوردن آجیل بیشتر می شود و همین که تفت دادن آجیل، باعث سهولت هضم پروتئین آن می شود. بنابراین آجیل زودتر و بهتر در معده کودکان و سالمندان، هضم و جذب می شود.

به کالری دقت کنید

 در مفید بودن آجيل ها شکی نیست اما نکته مهم درباره آن ها، کالری بالای آجیل هاست. به این ترتیب که هر فنجان متوسط از آجیل ها تا حدود ۶۰۰ کیلوکالری انرژی دارد. بنابراین به میزان مصرف آجیل ها دقت کنید. افراد مبتلا به اضافه وزن، چاقی و چاقی مفرط، افراد مبتلا به چربی خون بالا و افراد مبتلا به دیابت، دریافت کالری بالا، مضر است.

مراقب نزدیکانتان هم باشید

 برای خوردن شام و نوشابه های همراه آن هم دقت کنید. از خوردن شام سنگین، با توجه به این که در شب یلدا آجیل و میوه هم خورده اید، پرهیز کنید. بهتر است نوشابه های سالم مانند دوغ یا آب میل کنید. آب میوه طبیعی هم که بسیار مفید است. در نوشیدن چای، قهوه، نسکافه و… هم جانب احتیاط را رعایت کنید نوشیدن، نوشیدنی های مختلف هم می تواند تاثیر منفی روی سلامت معده داشته باشد.

فاصله بگذارید

 بین خوردن خوراکی های مختلف، فاصله بگذارید. به این دلیل که معده بتواند تا حدی خوراکی های خورده شده را هضم کند. خوردن همزمان خوراکی های مختلف باعث ایجاد اختلال در عملکرد معده و دستگاه گوارش می شود. از سوی دیگر در خوردن خوراکیهای مختلف دقت کنید و آن هایی را که باهم تداخل دارند، با هم مصرف نکنید. در نهایت این که بین خوردن شام تا زمان خواب فاصله بگذارید. این کار کمک می کند تا اولا معده از غذا خارج شده و در معده انبار نشود و دوما این کار باعث خواب آرام و سالم می شود.

مراقب تنقلات باشید

 معمولا خوراکی های دیگری هم مانند انواع شیرینی خشک، تر، کیک، کیک بستنی، دسرها، بستنی و… هم در مهمانی ها وجود دارد. درباره خرید و مصرف آن ها هم جانب احتیاط را رعایت کنید. برای مثال به جای خرید شیرینی تر یا کیک، دسرهای پرچرب، مضر یا حتی نوشیدنی های نامناسب، خوراکی های سالم را انتخاب کنید. به این ترتیب از اضافه شدن کالری اضافی و ترکیب های غیرمفید در بشقاب مهمانان، جلوگیری خواهید کرد.

طب سنتی برای شب یلدا چه نسخه ای دارد؟

از شب یلدا سرما نگیرید

شاید برایتان پیش آمده باشد که بعد از خوردن انار یا آب انار ترش، دچار سرگیجه و افت فشار شوید یا زمانی که خوراکی های پرکالری می خورید، احساس گرما کرده یا دلتان بخواهد آبلیمو یا ترشی بخورید. از نگاه طب سنتی، این تغییرات، زمینه علمی دارند. برای مثال افراد با طبع سرد، با خوردن خوراکی هایی که طبع سرد دارند، دچار افت فشار می شوند. در واقع شاید هنوز طب سنتی جایگاه خودش را پیدا نکرده باشد اما بسیاری از توصیه های این علم، درست است. از نگاه علم تغذیه به یلدا پرداختیم. حالا نوبت طب سنتی است که درباره یلدا، نظردهد.

از سرد ها فاصله بگیرید

 یلدا، مژده سرماست. بنابراین خوردن خوراکی هایی که طبع سردی دارند، خیلی توصیه نمی شود. بنابراین خوردن انار، به ویژه انار ترش و هندوانه که طبع کاملا سردی دارند. برگه هلو و زردآلو هم از این قاعده مستثنا نیستند. بهتر است بعد از خوردن خوراکی ها با طبع سرد، حتما از دمنوش عرق نعنا، چای دارچین، چای زعفران همراه با آبنبات، نبات، شیرینی و عسل استفاده کنید. استفاده از شکر و زیره سبز هم مناسب است

سرد مزاج ها دقت کنند

 افراد دارای طبیعت سرد و سالمندان و افرادی که به مشکلات خاصی مانند ریفلاکس، نفخ، کبد چرب، کم کاری مهروئید و افسردگی دچار هستند، باید بیش از دیگران در مصرف خوراکی های سرد دقت کنند.

اگر بیمار هستید اگر دچار مشکلاتی مانند کسالت، خواب آلودگی، مشکلات مفصلی و اختلال گوارشی هستید از خوردن خوراکی هایی مانند انواع لبنیات، هندوانه، ترشیها و برگه ها، احتیاط کنید.

از خوب های يلدا شروع کنید

 زمستان در راه است و این یعنی آن که بدن به گرما نیاز دارد. بنابراین مصرف آجیل ها، برای همه افراد به ویژه آن هایی که مزاج سرد دارند، بسیار خوب است. همه انواع آجیل ها شامل گردو، پسته، بادام، فندق و تنقلاتی مانند انجیر، مویز، کشمش و… کم حجم بوده و کالری مناسب دارند. بهتر است این آجیل ها به شکل خام مصرف شوند. بهترین خوراکی، بادام خام است. در جایگاه بعدی پسته، بادام زمینی و فندق قرار دارند. توصیه براین است که گردو را به تنهایی میل نکنید.

گرم مزاج ها باید بدانند

 افرادی که طبع گرم دارند، بهتر است از آجیل ها کمتر مصرف کنند. به این دلیل که دچار گرمی، خارش، سردرد، بی خوابی تلخی دهان، تحریک پوست، سوزش مقعد و افزایش حرارت بدن می شوند. بنابراین بهتر است همراه با این خوراکی ها از خوراکی های با طبع سرد هم استفاده کنند.

برای اصلاح طبع خوراکی ها چه کنیم؟

 برای اصلاح مشکلات خوراکی ها و سازگار کردن آن ها با طبع افراد بهتر است به چند نکته دقت کنیم سردی را با سردی نخورید انار را با برگه زردالو يا هلو نخورید. همه این خوراکی ها سرد هستند و دچار افت فشار می شوید. این نکته برای افرادی که طبع سرد دارند، مهم است. گرمی را با گرمی نخورید عکس نکته بالا هم صادق است. خوردن همزمان خوراکی هایی هم که طبع گرم دارند مناسب نیست. این نکته به شکل خاص برای افراد دارای طبع گرم باید مورد توجه قرار گیرد. همدیگر را اصلاح کنند در طب سنتی اصطلاحی به نام مصلح وجود دارد. این ترکیب ها معمولا از بین ادویه ها و چاشنی ها بوده و باعث تعدیل ویژگی های خوراکی های مختلف می شوند. برای مثال اضافه کردن گلپر و نمک به انار، باعث تعديل طبع سرد آن می شود. این مسئله درباره باقلا و لبو هم صادق است.

 هندوانه را با گرمی بخورید

 برخلاف سنت یلدا، خوردن هندوانه چندان توصیه نمی شود. به این دلیل که سردی و تری طبع این میوه سازگار با سرما نیست. بهتر است هندوانه نخورید اما در صورتی که اصرار به این مسئله دارید، مقدار کمی از آن میل کرده و بعد از خوردن آن، حتما خوراکی ها با طبع گرم مانند توت خشک، خرما، کشمش و… بخورید.

خوراکی های خوب شب یلدا را بشناسید

آجیل سنتی یلدا

آجیلی که سال های دور ایرانی ها رسم داشتند با آن از مهمانان پذیرایی می کردند، بهترین نوع آجیل است. در حال حاضر مجموعه دیگری به نام آجیل شب یلدا ارائه می شود اما برای این که آجیل سالم و خوب بخورید، خودتان می توانید این خوراکی ها را جداگانه خریده و باهم مخلوط کنید و آجیل سنتی شب یلدا درست کنید.

کدام مغزها را بخریم؟

 تخمه هندوانه، تخمه کدو، نخود برشته، شاهدانه، بادام، پسته، گردو، فندق، کشمش، مویز، انجیر خشک و برنجک، بهترین انتخاب برای شب یلدا است.

شیر بادام

 این عصاره را با هل و عسل مخلوط کرده و میل کنید.

انار شیرین

 نوع شیرین آن همراه با گلپر و کمی نمک مناسب است اما انواع ترش آن به ویژه برای افراد الاغر، افراد با طبع س رد و آن هایی که دچار افسردگی یا کم خوابی و بی خوابی هستند، مناسب نیست.

چای ایرانی

 اگر به این چای کمی هل، دارچین و چند پر زعفران اضافه کنید، بهترین دمنوش را برای پیشگیری از دل دردهای شب یلدا نوشیده اید.

دمنوش نعنا

گزینه خوب دیگر، دمنوش این گیاه معطر همراه بانبات است. به ویژه که بیشتر خوراکی های یلدا نفاخ هستند و نوشیدن این دمنوش می تواند مشکلات گوارشی را برطرف کند.

لبو و چغندر قند

 اگر از اهالی آذربایجان باشید، می توانید چغندر قند شیرین و آبدار را میل کنید. در غیر این صورت، لبو هم گزینه خوبی است. البته حتما همراه لبو، آب آن را هم بخورید تا دچار یبوست نشوید.

نویسنده : دکتر محمدرضا وفا / منبع : مجله تندرستی