روایت روز جهانی نوروز که جان را به جسم بی جان جهان برگرداند

جان جهان در شادی نوروز

از اسفندماه ۱۳۸۸ که مجمع عمومی سازمان ملل، اول فروردین-۲۱مارس- را به دلیل ارزش های فرهنگی و سنتی نوروز میراث بین المللی دانست و آن را روز جهانی نوروز اعلام کرد، بهار بهانه ای شد تا دوباره جان به جسم بی جان جهان برگردد. آن هم در نخستین خاستگاه تمدن دنیا، یعنی خاورمیانه و آسیای مرکزی. کشورهای تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاتارستان تا زمان حکومت اتحاد جماهیر شوروی یا عراق که تا زمان تصدی صدام بر قدرت، از برپایی جشن نوروز منع شده بودند، اولین روز سال را تعطیل رسمی اعلام کرده اند و سعی می کنند این جشن را سال به سال باشکوه تر برگزار کنند. علاوه بر کشورهایی که در این گزارش آمده پاکستان، بلغارستان، زنگبار، مصر و ژاپن هم نوروز را به طور رسمی جشن می گیرند. مردم این کشورها در هر جای دنیا که باشند، اول فروردین سفره هفت سین شان پهن و دیدوبازدیدشان به راه است. قطعنامه نوروز به ابتکار نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد و با همکاری جمهوری آذربایجان، افغانستان، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان آماده و به مجمع عمومی سازمان ملل ارایه شد. در متن به تصویب رسیده در این مجمع، نوروز جشنی با ریشه ایرانی که قدمتی بیش از سه هزارسال دارد، توصیف شده است.

آذربایجان؛ بدون سیزده بدر

ساز و آواز مشهور آذربایجانی در عید نوروز ظهور تازه ای پیدا می کند تا این آیین سنتی هرچه باشکوه تر برگزار شود. خوردن آب چشمه و خوراندن آن به حیوانات از سنت هایی است که یک آذری حتما باید آن را پیش از سال نو انجام دهد. چون معتقد است این کار موجب خیر و برکت در سال جدید خواهد شد. مهم ترین عضو سفره هفت سین در آذربایجان سمنو است که آن را با مراسم ویژه ای می پزند و بعد میان خویشاوندان و همسایه ها تقسیم می کنند. در آذربایجان برخلاف ایران، مراسم سیزده به در برگزار نمی شود.

افغانستان؛ سبز و سفید

جشن گل سرخ، مسجد مقدس مزارشریف؛ روز اول نوروز مردم افغانستان خودشان را به مزارشریف می رسانند تا در جشن گل سرخ(میله گل سرخ) شرکت کنند. این مراسم با برافراشتن علمی شبیه درفش کاویانی که افغان ها به آن ژنده سخی می گویند در حرم منسوب به امام علی(ع) اجرا می شود. مراسمی که تا ۴۰روز در دشت های لاله و حرم ادامه دارد. روز اول سال کابل هم میزبان جشن دهقان است؛ جشنی که کشاورزان با محصولات شان، مقامات بلندپایه و مردم دیگر در آن شرکت می کنند. از آنجا که رنگ سبز برای افغان ها به معنی پیروزی و رنگ سفید، صلح و خوشبختی است، گوشت خروس سفیدرنگ و سبزی یکی از غذاهای شب عید است. هفت میوه چیزی شبیه به سالاد میوه است که با کشمش، سنجد، پسته، فندق، قیسی(زردآلوی خشک) و گردو یا آلو تهیه می شود و هفت سین افغان هاست.

ازبکستان؛ آفتاب در خانه

مثل خود ما، نوروز برای ازبک ها با خانه تکانی آغاز می شود، با این تفاوت که آنها وسایل خود را از خانه ها بیرون می آورند و در آفتاب پهن می کنند تا بوی آفتاب نوروزی به خانه بیاید. ظرف و وسایل شکسته را دور می ریزند تا هیچ نقصانی در سال جدید در خانه نباشد. خانم ها در آیین سمنوپزی شعر می خوانند، برای هم افسانه می گویند و شوخی می کنند. دختران قفل هایی را به آنهایی که فرزند زیاد دارند می دهند تا با باز کردن آنها بخت شان باز شود. زن های بی فرزند روز اول سال کلوخ در آب می اندازند و دعا می کنند و جوان ترها در زمین های چمن کشتی می گیرند. مردم ازبک نوروز را با عبور لک لک ها تشخیص می دهند و بعضی ها فال پرنده می بینند و پیشگویی می کنند.

تاجیکستان، ملکه نوروزی

صدای کرنی(یکی از سازهای تاجیکی) مردم را به محل برگزاری جشن نوروز، جایی در دامان طبیعت دعوت می کند. دختران جوان با لباس های اطلسی و کلاه های سنتی که تاز عروس ها به سر دارند در جشن شرکت می کنند تا به عنوان «ملکه نوروز» نماد زندگی تازه و زنده شدن دوباره طبیعت باشند. سمنوپزی، مسابقات ورزشی، بازی های مختلف، کبک و خروس بازی، اسب دوانی و چوگان بازی از ورزش های جشن نوروز در سراسر تاجیکستان است. برندگان این بازی ها معمولا هدایای گرانبهایی می برند. اسپند، سیب، هویج به عنوان سبزی، پیازچه به عنوان سبزه و سمبوسه عناصر اصلی هفت سین تاجیکی است.

عراق؛ دوباره ماهی قرمز

بعد از سرنگونی صدام مردم عراق توانستند بعد از سال ها دوباره عیدنوروز را به طور رسمی و بدون ترس جشن بگیرند، درخت بکارند و باغچه های خانگی خود را سروسامان دهند، چون معتقدند نوروز زایش دوباره زمین است. بازار خرید ماهی قرمز هم در سال های اخیر در عراق حسابی گرم است. آنها بعد از مدتی ماهی ها را در رودخانه دجله یا آب های جاری رها می کنند. جشن های نوروز هرچند میان کردهای شمال عراق با اسطوره کاوه آهنگر گره خورده، اما در بین شیعیان عراق(اعم از عرب ها و کردها) همواره اولین روز فروردین، با زیارت بارگاه مطهر حضرت علی(ع) همراه است.

ترکیه؛ احیای نوروز

نواختن پرسروصدای دهل و سورنا در ترکیه یعنی خداحافطی با سالی که گذشت و آغاز سال نو.

این صداها مردم را به میدان های بزرگ و اصلی شهر و روستا دعوت می کند تا در کنار هیمه های آتش در کنار هم اول فروردین را به شادی بگذرانند.

دولت ترکیه در سال های اخیر تلاش زیادی برای احیای نوروز میان همه اقوام ساکن در این کشور داشته،تا جایی که در اساسنامه جدید آموزش و پرورش ترکیه، عید نوروز به عنوان عید ملی این کشور پذیرفته و به مراکز آموزشی ابلاغ شد که از این پس در روز ۲۱ماه مارس(اول فروردین) آیین های فرهنگی و هنری برای بزرگداشت این عید برگزار شود.

قزاقستان؛ پیروزی خوش یمن

نوروز برای قزاق ها یعنی اعتدال بهاری. روزی که خیر بر زمین فرود آمده و سنگ نیلگون سمرقند آب می شود. قزاق ها در نوروز غذایی به نام نوروز گوژه می پزند و معتقدند پختن این آش یعنی وداع با زمستان و غذاهای زمستانی، چون این غذا از هفت نوع ماده غذایی تهیه می شود که با بهار می آیند. برگزاری مسابقه های سنتی در قزاقستان هم رونق دارد که معروف ترین آنها «قول توزاق» است که بین زنان و مردان برگزار می شود. به عقیده قزاق ها اگر برنده زن باشد آن سال خوب و پربرکت است و اگر مردها پیروز شوند اوضاع آن سال چنگی به دل نمی زند. قزاق ها به نوروز، «نئوریز» می گویند.

تاتارستان؛ قازان خاطره انگیز

تاتارستان از جمهوری های ترک زبان روسیه در شمال دریای خزر است که بعد از فروپاشی شوروی و در دو دهه  اخیر دوباره برگزاری جشن نوروز به طور ویژه مورد توجه قرار گرفت و سال به سال رونق بیشتری می گیرد. پایتخت تاتارستان کازان یا در ادبیات و تاریخ ایران، قازان، مرکز برگزاری این جشن هاست. از آنجا که برگزاری نوروز در این منطقه از روسیه به روند مهاجرت از کشورهای آسیای مرکزی پیوند خورده آداب برگزاری این جشن بسیار نزدیک به تاجیک ها، قرقیزها، ازبک ها و ترکمن هاست.

قرقیزستان؛ جشن با غذا

قرقیزها به نوروز ناوروز می گویند و بنا بر اینکه اسفند ۲۹روزه یا ۳۰روزه باشد، اول یا دوم فروردین را جشن می گیرند. جشنی که در شهرها دولت و در میادین بزرگ و در روستاها بزرگان و ریش سفیدان در بیابان های اطراف تدارک می بینند. پختن غذاهای معروف قرقیزی مثل بش بارماق، مانته برسک و کاتما از رسوم نوروز است که بعد از پخت بین حاضران در جشن پخش می شود. برگزاری مسابقاتی مانند سوارکاری با جوایز چشم گیر، از دیگر اتفاق هایی است که با آغاز سال  نو برای شادی و سرور می افتد.

ترکمنستان؛ بازار گرم مسابقات

مسابقات اسب سواری که به نام ترکمنستان شناخته می شود، در نوروز یکی از ارکان اصلی جشن نوروز ترکمن هاست که هم مردان و هم زنان در آن شرکت می  کنند. کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، جنگ خروس، شاخ زنی قوچ ها و بازی شطرنج هم بازی های دیگری است که در میادین اصلی شهرها و روستاها برگزار می شود. پخت انواع شیرینی و خوراکی های شیرین به خصوص سمنو هم کار زنان ترکمن است که قبل از نوروز دست به کار می شوند. آیین های عمومی نوروزی در ترکمنستان معمولا در میادین اصلی شهرها و روستاها برگزار می شود و مردان و زنان جوان ترکمن نیز در روزهای جشن، بازی ها و سرگرمی های ویژه ای از جمله سوارکاری را برگزار می کنند. ترکمنستان به مناسبت نوروز سه روز تعطیل است.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

Call Now Button