امکانی برای مصور کردن داستان های ایرانی

کلاب دانستنیها

درنگی بر وضعیت کمیک استریپ در کشور

کمیک استریپ در معنای متداول کلمه به داستان های مصور گفته می شود. مجموعه ای از تصاویر در قالب نقاشی که روایتگر داستان هایی دنباله ‌دارند. گرچه این صورت از روایت به وسیله تصویر امروزه کاربردهای خاص خودش را دارد و گواه این امر ترجمه این داستان ها به زبان های متعدد دنیاست اما مروری بر سابقه آن ها ما را به عصر باستان می رساند. بنابراین فرآیند تولید محتوا به وسیله تصویر و پیوند آن با نوشتار در قالب گفت و گو میان تصاویر سابقه دیرینه ای دارد. با این حال بدیهی است که کمیک استریپ ها طی روندی تکاملی درگذر سده ها و هزاره ها تغییرات اساسی پیدا کردند تا امروز که به مخاطبانی چون ما رسیدند.

تحولات سده های اخیر و عصر جدید همانطور که در محتوا و فرم همه هنرها و رسانه ها تأثیر گذاشت، پیداست که کمیک استریپ را هم بی نصیب نگذاشته است. اگر محتوای مصر باستان خود را در شمایل باستانی داستان های مصور آن عصر بروز می داد، مضامین و روایات عصر جدید نیز برگه های متناسب با خود را به وجود آوردند.

بر اساس مستندات موجود، داستان های مصور به شکل کنونی، ابتدا در سده هجدهم میلادی در اروپا شکل گرفت، کمیک استریپ هایی که در انتقاد به فساد جاری در سلسله پادشاهی بوریون شکل گرفتند، خالقان این آثار بی بند و باری جنسی دودمان بوربون را نشانه رفته بودند و در پی نقد و به هجو کشیدن ماهیت آن سلسله پادشاهی بودند، بعدها کمیک استریپ های آمریکایی در قرن بیستم، دوره ای جدید را در قالب این داستان های مصور شکل دادند.

آغاز انتشار رسمی کمیک استریپ در ایران

داستان های مصور در فرهنگ فارسی تا نیم قرن پیش چندان متداول نبود. در سال های دهه ۴۰ مجله «کیهان بچه ها» با چاپ داستان های مصورِ رسماً انتشار کمیک استریپ در جراید ایران را رایج کرد.

در نیمه اول دهه ۵۰ نیز انتشارت یونیورسال که «ماردیک بوغوسیان» مدیریت آن را بر عهده داشت، تعدادی از کمیک استریپ های تن تن و میلو را با ترجمه خسرو سمیعی چاپ کرد. در سال ۱۳۵۵ هم کتابی حاوی داستان های مصور با عنوان «عظمت بازیافته» از سوی انتشارات یونیورسال چاپ شد. این کتاب که تصویرگری آن را دينوآتاناسيو، طراح بلژیکی برعهده داشت، اثری تبلیغاتی و سفارش حکومت وقت بود، سفارشی که می خواست تاریخ ایران آن طور که دستگاه حکومت پهلوی می خواهد، داستانی و مصور شود، نه آن طور که از روایتی تاریخی و بی طرفانه انتظار می رود.

انتشار نخستین داستان مصور ایرانی

نیمه دهه ۵۰ از یک جهت دیگر هم برای کمیک استریپ در ایران سال مهمی بود. چرا که نخستین داستان مصور ایرانی هم در این سال انتشار یافت. در سال ۱۳۵۵ بود که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان داستان «رستم و اسفندیار» را با تصویرگری سیروس راد منتشر کرد و به این ترتیب انتشار اولین داستان مصور ایرانی هم رقم خورد و تاریخ ساز شد.

به هر حال بنا به آنچه از عمر صنعت کمیک استریپ به معنای مدرن کلمه در دنیا روایت می شود، باید گفت که ایران به لحاظ انتشار نخستین آثار خود در این زمینه، فاصله چندانی با دنیا ندارد. چراکه اگر مبدأ داستان های مصور به معنای امروزین و مدرن آن رابین ۷۰ تا ۸۰ سال پیش بدانیم، با حدود دو دهه فاصله ایران نیز دست به کار خلق و انتشار آثاری در این زمینه شد.

کمیک استریپ، امکانی تازه برای تولید محتوا

آنچه داستان های مصور جدید را از شکل سابق و قدیمی آن جدا می کند، این است که کمیک استریپ های جدید دیگر مانند گذشته صرفاً به بازتاب آنچه پیرامونشان وجود داردِ بسنده نمی کنند بلکه خود در کار تولید محتوای جدید هستند، به عبارتی کمیک استریپ در دهه های اخیر، روشی جدید برای ساختن محتوای تازه شناخته می شود. در سال های اخیر گروه هایی مانند ایران کمیک اقدام به ترجمه آثار برتر جهان کرده و آن ها را در قالب نرم افزار برای تلفن های هوشمند و تبلت ها ارائه کرده اند. همچنین چندی است لفظ پی نما به عنوان معادل فارسی کمیک استریپ از سوی گروهی از اهالی داستان مصور به کار برده می شود. بر اساس آنچه حمید رحمانی، از فعالان عرصه کمیک استریپ در ایران می گوید، بهار ۱۳۹۷به دنبال انتشار یک فراخوان حدود ۶۰ نفر از هنرمندان و دانشجویان گردهم آمدند و هر کدام با مطرح کردن سوژه های مورد نظر خود، تیپ های هنری و تخصصی خود را برای کار کمیک استریپ شکل دادند. بر اساس این فراخوان 1۱ تیم تخصصی از استریپ کاران ایجاد شد. این تیم های هنری بعد از آن که ایده های خود را مطرح کردند و سپس دست به تکمیل آن زدند، طی یک هفته هشت صفحه کمیک استریپ ایجاد کردند. بعد از این مرحله، تعدادی از سرمایه گذارانی که در زمینه صنعت گیم فعال بودند و نیز گروهی از ناشران کودک و نوجوان آثار انتخاب شده را بررسی کردند.

منبعی برای بهره برداری سینما و انیمیشن

داستان های مصور می تواند در حوزه های دیگری غیر از خودش هم کاربرد داشته باشد. رحمانی می گوید: اگر کمیک استریپ بتواند کارکرد خود را در نشر ایران داشته باشد، صنعت هایی مانند سینما و انیمیشن از این ابزار استفاده های فراوانی خواهند کرد. در سه سال گذشته نزدیک به ۹۰ اثر با این ابزار تولید شده است. به گفته این کارشناس نشر بین الملل حدود ۱۰ ناشر ایرانی در حوزه کمیک استریپ حضور فعال دارند و مجله «عصر مصور» نشریه تخصصی این حوزه در ایران است که به تولید کمیک استریپ در کشور می پردازد.

منبعی برای بهره برداری سینما و انیمیشن

داستان های مصور می تواند در حوزه های دیگری غیر از خودش هم کاربرد داشته باشد. رحمانی می گوید: اگر کمیک استریپ بتواند کارکرد خود را در نشر ایران داشته باشد، صنعت هایی مانند سینما و انیمیشن از این ابزار استفاده های فراوانی خواهند کرد. در سه سال گذشته نزدیک به ۹۰ اثر با این ابزار تولید شده است. به گفته این کارشناس نشر بین الملل حدود ۱۰ ناشر ایرانی در حوزه کمیک استریپ حضور فعال دارند و مجله «عصر مصور» نشریه تخصصی این حوزه در ایران است که به تولید کمیک استریپ در کشور می پردازد.

قهرمانان ایرانی کمیک استریپ در راهند

وی معتقد است در آینده ای نزدیک با استفاده از این ابزار و نیز با پرداختن به کاراکترهای ایرانی شاهد قهرمان سازی در این زمینه در سطح آثار وطنی باشیم. مثل قهرمان سازی داستان های اسطوره ای ایرانی و استفاده از منابع مذهبی.

او همچنین گروه های هنری برتر در حوزه کمیک استریپ در نمایشگاه های بین المللی کتاب را از دیگر اقداماتی می داند که می تواند برای رونق این صنعت در ایران بسیار مفید باشد. رحمانی ایجاد بازارهای بین المللی برای داستان های مصور ایرانی را دور از دسترس نمی داند و عنوان می کند: «در حال حاضر بعضی هنرمندان ایرانی در بازارهای خارجی مشغول به کار هستند و کاراکتر داستان های کمیک استریپ خلق می کنند که خوشبختانه به موفقیت هایی هم دست پیدا کرده اند. با انتقال و اشتراک ایده از گروه های برنده با سرمایه گذاران در نهایت این افراد گروه منتخب خود را اعلام می کنند.»

ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و فضای مجازی

با این‌ همه گفته می شود که در سال های گذشته فعالیت های حمایتی دستگاه های متولی از این صنعت کاهش یافته است، طوری که بعضی از گروه های مشغول به تولید داستان های مصور، نتوانستند به فعالیت خود ادامه دهند. به نظر می رسد ایجاد فضایی برای عرضه این آثار در بخش خصوصی و جذب سرمایه گذارانی در این بخش بتواند بهترین راه ممکن برای رونق و باروری کمیک استریپ ایرانی باشد. طوری که فعالان و گروه های هنری در این صنعت دیگر فعالیت خود را منوط به حمایت صد در صدی دولت نکنند و بتوانند روی پای خودشان بایستند.

اگر کمیک استریپ بتواند کارکرد خود را در نشر ایران داشته باشند صنعت هایی مانند سینما و انیمیشن از این ابزار استفاده های فراوانی خواهند کرد.

عرضه كميك استريپ به متقاضیان ایرانی و خارجی

ظرفیت دیگری که در این زمینه وجود دارد، استفاده از فضاهای مجازی برای عرضه کمیک استریپ های ایرانی به متقاضیان ایرانی و خارجی است. فضای مجازی می تواند جای خالی بسیاری از امکانات سنتی نشر را برای داستان های مصور ایرانی پر کند و به نظر می رسد که فعالان و گروه های هنری در این زمینه باید به استفاده از این امکان و ظرفیت مهم به چشم یک ضرورت اجتناب ناپذیر نگاه کنند. چرا که استفاده از فضای مجازی هم به لحاظ نبود موانع بوروکراتیک و اداری و هم از نظر گستردگی دامنه انتشار که می توانند متقاضیان سراسر دنیا را در بربگیرند، بهترین امکان برای شناساندن استعدادها و دستاوردهای هنرمندان ایرانی در عرصه داستان های مصور است.

نویسنده : فرهاد بیان / منبع : مجله دانستنیها