ضرورت تاسیس بیمارستان روان پزشکی مختص مجرمان روانی

کلاب سرنخ

سید مهدی صابری، رئیس بخش روان پزشکی، پزشکی قانونی مطرح کرد

این روزها مد شده است متهمان علت و انگیزه ارتکاب هر جرمی را اثر تاثیر قرص اعصاب و روان عنوان کنند. بعضی هایشان حالت های روانی به خود می گیرند، در آخر هم اعتراف می کنند که بر اثر «جنون آنی» مرتکب جرم شده اند. سوال این جاست که چطور می توان متوجه شد این افراد راست می گویند یا دروغ؟ با پیشرفت هایی که در علم روان پزشکی به آن دست یافته، پزشکی قانونی به راحتی جواب این سوال را با تحقیقات علمی پاسخ می دهد. از سوی دیگر تنها مرجع موثق و قابل اتکای دادسراها پزشکی قانونی است. اما چرا بعضی از مجرم ها که واقعا با مشکل روانی دست و پنجه نرم می کنند به جای آن که زیرنظر باشند، در جامعه رها می شوند؟ نمونه بارز این ادعا متجاوز به پسرهای نوجوان در شهرستان شوشتر است که پس از دستگیری متهم محرز شد که او مشکل روانی داشته فقط از زندان آزاد شده و دست به جرمی غیر قابل جبران زده است. اکنون کودکانی که قربانی تجاوز این مرد هستند، خود کوله باری از مشکلات روانی را روی شانه های ظریف و کوچک خود متحمل شده اند. سید مهدی صابری، رئیس بخش روان پزشکی پزشکی قانونی ادعاهای دروغین بعضی مجرمان را مورد بررسی قرار داده و بر ضرورت ساخت بیمارستان برای نگهداری مجرم های روانی تاکید دارد. این بررسی را در زیر می خوانید.

* بعضی از مجرم ها برای مبرا شدن از جرم به مشکل روانی روی می آورند.

بله. از قدیم الایام این مسئله وجود داشته و افرادی که جرمی مرتکب شدند یا مجازات سنگینی در انتظار آ« ها بوده، با توسل به بیماری روانی سعی داشتند که از قبول مسئولیت شانه خالی کنند. این موضوع مختص کشور ما نیست، بلکه در بسیاری از ممالک این موضوع سابقه تاریخی دارد.

* با توجه به افزایش ادعای «مشکل روانی» توسط مجرم ها، آیا قضاوت به راحتی توسل به بیماری روانی را قبول می کند؟

هر گونه اختلال روانی رفع مسئولیت نیست. یعنی صرف داشتن بیماری روانی فرد را از مسئولیت و مجازات رها نمی کند.

* چطور بعضی از افراد به همین دلیل تبرئه می شوند؟

طبعا فرد باید دارای شدیدترین نوع بیماری روانی باشد. به نحوی که آگاه به رفتارش نیست. در واقع به حدی بیمار باشد که واقف به اعمال و رفتار خود نباشد و نسبت به عمل مجرمانه ای که انجام می دهد آگاهی نداشته باشد. این وضعیت قانون را تعبیر به «جنون» کرده است. یعنی بیماری روانی بسیار شدید، به نحوی که فرد قوه تشخیص و تمیز واقعیت را نداشته باشد. طبعا در پزشکی قانونی با معاینات روان پزشکی به صورت مشاوره، انجام آزمون های روان شناسی یا بررسی های تخصی دیگر به این نتیجه می رسند که فرد بیمار است یا خیر؟ کارشناسان و متخصصان سازمان پزشکی قانونی با توجه به تخصص خود، متوجه قصد فریب یا تمارض افراد می شوند.

* بعضی از افرادی که مرتکب جرم و به ویژه سرقت شده اند، در مصاحبه های خود عنوان می کنند تحت تاثیر قرص بوده اند و کنترلی بر رفتار خود نداشته اند. آیا مصرف قرص های اعصاب و روان می تواند کنترل فردی را سلب کند؟

معمولا این ادعاها به جایی نمی رسد، چرا که داروهای تجویز شده از سوی پزشک چنین حالتی را در فرد ایجاد نمی کند. مصرف بی رویه قرص های اعصاب و روان نیز به حدی فرد را از خود بی خود می کند که رفتار هدفمند نمی توانند انجام دهند. یعنی این افراد به حدی رفتارهایشان دچار مشکل می شود که نمی توانند رفتار هدفمند انجام دهند. ما روش هایی داریم که نشان می دهد جرمی با یک رفتار هدفمند صورت گرفته یا خیر. طبعا رفتارهای مجرمانه افرادی که به آن اشاره کردید، نمی تواند ناشی از بی ارادگی دارو باشد.

* اما مواد مخدر و روانگردان فرد را از خود بی خود می کند و می تواند عامل بسیاری از جرم ها باشد. آیا می توان ثابت کرد که فردی پس از مصرف مواد مخدر یا روانگردان دست به جرمی زده است؟

ادعای مصرف مواد روانگردان مانند شیشه، الکل، ماری جوانا و … بسیار مطرح می شود. ما روش های تخصصی برای تشخیص این ادعاها داریم. تاثیر مواد محرک و موثر بر روان را می شناسیم. ابتدا با آزمایش و مشخص کردن میزان مواد در خون می توان به واقعیت ادعا پی برد. ضمن آن که با منطبق کردن مقدار مواد روانگردی که در خون وجود دارد و رفتارهای بالینی فرد متوجه می شویم که جرم بر اثر بی ارادگی مواد مخدر بوده یا خیر.

* در بیشتر کشورها مصرف مواد مخدر نمی تواند رفع مسئولیت جرم باشد. ما هم در زمره این کشورها به حساب می آییم؟

قانون مصرف مواد مخدر و ارتکاب جنایت بر اثر این مصرف را رفع مجازات نمی داند. مگر مواردی که فرد کاملا سلب اختیار شده باشد. در این صورت رفتار جنایی بی هدف انجام می گیرد و هیچ انگیزه قبلی وجود ندارد، فرد نسبت به عملی که انجام می دهد هیچ گونه آگاهی ندارد و مجموعه رفتارهایش نشان می دهد که در حالت عادی نبوده است. البته این موارد نمی تواند از فرد رفع مسئولیت کند و با وجود آن که فرد تحت تاثیر مواد مخدر، روانگردان ها یا الکل باشد، باز هم مسئول شناخته می شوند.

* در جرم هایی همچون قتل که حکم های سنگین در انتظار افراد است، متهم یا وکیل او ادعای جنون آنی را می کنند. آیا جنون آنی در پزشکی قانونی قابل تشخیص و برای دادگاه قابل اتکاست؟

کمترین دعاوی که در زمینه مشکلات روانی به نتیجه می رسد ادعای «جنون آنی» است. جالب است بدانید که از سال 2000 به بعد حتی در دادگاه های آمریکا نیز جنون آنی دیگر دفاعی نیست. ملاک های تشخیص این مسئله به حدی ظریف و محکم است که کمتر کسی می تواند با استناد به این مسئله از مجازات نجات پیدا کند. نوع مجرمانه، سوابق بیماری و شرایط تشخیصی فرد در نظر گرفته می شود. نکته مهم این است که تشخیص اختلال روانی فرد هنگام ارتکاب جرم به سابقه فرد ارتباط پیدا می کند. معمولا افراد یا مجرمانی که سابقه بیماری نداشته و ادعای بیماری روانی را در دادگاه مطرح کنند، قطعا ناشی از مواد مخدر، روانگردان ها یا الکل است. به ندرت ممکن است که با ایجاد اختلال روانی، جرمی صورت گیرد. مگر آنکه زمینه های قبلی در او وجود داشته باشد. بررسی سوابق، شخصیت فرد، ارتباط فرد با قربانی (که مورد جنایت قرار گرفته) رفتار فرد در حین جرم، رفتار فرد بعد از جرم، زمینه ها و مدارک موجود پایه و بنیان تشخیص پزشکی قانونی است.

* آیا برای تشخیص تمام پرونده قضایی در اختیار پزشکی قانونی قرار می گیرد یا خیر؟

بله. پزشکی قانونی به پرونده قضایی و پرونده ای که توسط پلیس تشکیل می شود، دسترسی پیدا می کند. تمام گفته های متهم و شرایط جرم بررسی می شود و در واقع یک کار پزشکی و قانونی انجام می شود و در نهایت نتیجه گیری انجام می گیرد.

* آیا بیمارستان روان پزشکی مجزایی برای مجرمان داریم یا خیر؟

با وجود تمام پیگیری های صورت گرفته هنوز بیمارستان روان پزشکی مجرمان نداریم.

* مجرمان دارای مشکلات روانی در چه مرکزی نگهداری می شوند؟

آن ها به بیمارستان های روان پزشکی دانشگاهی شپرده می شوند و ممکن است سال ها آن جا بمانند اما بحث آزادی پس از ارتکاب جرم نیست و این باور غلطی است که در جامعه وجود دارد. بر اساس این باور برخی می پندارند که با اثبات ادعای جنون دوباره به اجتماع و زندگی عادی بر می گردند. متن صریح قانون این است که تا رفع خطر باید در بیمارستان بستری و نگهداری شود.

* آیا تجهیزات و امکانات بیمارستان های دانشگاهی زمینه بستری شدن مجرمان دارای مشکلات روانی را دارد یا خیر؟

ضرورت دارد بیمارستان های روان پزشکی برای نگهداری مجرمان دارای مشکلات روانی به وجود آید تا به دلیل نبودن امکانات نگهداری طولانی مدت مجرمان دارای مشکلات روانی، این مجرمان زودتر از حد لازم از بیمارستان های روان پزشکی مرخص نشوند. چرا که به شرایط ارتکاب مجدد جرم دسترسی پیدا می کنند.

شرایط نگهداری از مجرمان روانی

افرادی که تحت معاینه پزشکی قانونی قرار می گیرند و محرز می شود از مشکلات روانی رنج می برند و بر اسا همین مشکلات مرتکب جرم شده اند، تا چه زمان و در چه شرایطی نگهداری می شوند؟

اشتباه نکنید. بیمار روانی بودن و داشتن جنون هنگام ارتکاب جرم، طبق ماده 149 قانون مجازات اسلامی رفع مسئولیت کیفری می کند اما رفع مسئولیت به معنی آزاد شدن نیست. چرا که بلافاصله در ماده 150 عنوان می شود این افراد باید تا رفع حالت خطرناک در بیمارستان های روانی بستری شوند. این نگهداری ممکن است طولانی مدت باشد. بیشتر مجرمانی که مشخص می شود هنگام ارتکاب جرم جنون داشته اند به بیمارستان روان پزشکی سپرده می شوند و سال ها ممکن است در بیمارستان روان پزشکی باشند. اگر مشکلات روانی آ« ها رفع نشود امکان دارد که مادام العمر در بیمارستان روان پزشکی بستری شوند.

منبع : مجله سرنخ