شهروندان دانشمند

شهروندان دانشمند

در سال ۲۰۱۵ بیش از سه هزار دانش آموز، در تمامی شهرهای سوئد، هریک تعدادی کیسه های کوچک چای را در زمین های حومه شهرها دفن کردند. پس از گذشت سه ماه با اندازه گیری میزان و چگونگی تغییر در وزن هریک از کیسه های چای، تاثیر تغییرات آب وهوایی را بر میزان تجزیه خاک و سرعت پوسیدگی در سراسر کشور به آزمون و مشاهده گذاشتند. این آزمایش بزرگ دسته جمعی، باهدف جمع آوری نمونه های پژوهشی، نمونه ای بود از شهروند دانشمند – (Citizenscience (CS) نوعی مطالعه و تحقیق علمی که افرادی را درگیر می کند که در اصل دانشمندان حرفه ای نیستند. اصطلاح «شهروند دانشمند» یا «شهروند پژوهشگر» طیف وسیعی از انواع همکاری، مشارکت و همیاری را در درجات و موارد مختلف بسته به سطح مشارکت و همکاری بین دانشمندان با اعضای عادی جامعه را در بر می گیرد. طی قرنها شهروندان و مردم عادی در شهرهای مختلف به نحوی در رشد و پیشرفت دانش و علوم، مشارکت و همکاری داشته اند. حتی در قرن نوزدهم نیز با وجود این که به شدت حرفه ای شده بودند، همواره داوطلبانی از بین مردم عادی نیز در فعالیت های علمی مشارکت داشتند. افراد عادی با فعالیت هایی چون مشاهده ستارگان جديد، مستندسازی پرندگان در محل زندگی خود، جمع آوری و یاداشت داده­های مربوط به آب و هوا در شهر محل سکونت شان و نظارت بر کیفیت آب، به توسعه علم کمک می کردند طی چند دهه گذشته شهروندان اهل علم نیز هم از نظر تعداد و هم از نظر وسعت فعالیت ها رشد چشمگیری داشته اند و به نوبه خود حوزه های مهم و موثری از تحقیقات را به خود اختصاص داده اند. هم اکنون هزاران پروژه علمی با مشارکت شهروند – پژوهشگر میلیون ها نفر از شهروندان عادی در سراسر جهان در حال اجرا و پیشرفت است، به طوری که بیش از ۱۴۶۷ پروژه شهروند دانشمند در جهان اجرا شده یا در دست اجراست.

با AI صحبت کنید

یکی از این پروژه ها که در سال ۲۰۱۸ راه اندازی شده و هنوز هم در حال اجراست، پروژه ای است با عنوان «با AI صحبت کنید» ارائه شده از سوی دانشگاه ایروین کالیفرنیا، هدف از این برنامه پژوهشی که به شکل یک بازی مولتی پلیر آنلاین طراحش شده، توسعه هوش مصنوعی است در این بازی ماشین هوشمند با شرکت کنندگان در یک بازی با کلمات درگیر می شود می دانیم که یکی از ویژگی های زبان خاصیت ترکیب پذیری» است. مثلا در هر جمله می توانید یک کلمه را با کلمه یا عبارتی دیگر با همان معنی جایگزین کنید بی آن که معنای جمله تغییر کند. مثلا می توانید بگویید من یک هویج خوردم و نیز می توانید بگویید من یک سبزی نارنجی رنگ شکننده خوردم معنای جمله در هر دو مورد یکی است. در حالی که عبارت ها و سبک جمله بندی کاملا تغییر کرده است. در حال حاضر الگوریتم های هوش مصنوعی که با زبان کار می کنند هنوز قادر به ساخت و تغییر ترکیب جملات به معنی واقعی نیستند. در این بازی چندنفره که در محدوده امکانات زبانی طراحی و ساخته شده، هدف این بوده است که بتوانیم اطلاعاتی را گردآوریم که به ما کمک کند در ساخت سیستم های پردازش هوش مصنوعی تا جایی که ممکن است کاری کنیم که ماشین هم شبیه به زبان طبیعی انسان عمل کند. در این بازی شما به عنوان بازیکنان برای جایگزین کردن کلمات و عبارت های مناسب که همان معنا را القا کند و در عین حال همان حالت طبیعی زبان را حفظ می کند، با دیگر بازیکنان رقابت می کنید. در این پروژه سعی شده که بازی به اندازه کافی سرگرم کننده باشد اما با وجود بازی شما به علم و دانش هم کمک می کنید این پروژه در حال حاضر فعال است و جمع آوری داده ها نیز در جریان است. همچنین قرار است با افزودن بازی های بیشتر در حل مسائل توانایی هوش مصنوعی را در حل مسائل ارتقا دهند در صورت تمایل افراد بدون هیچ محدوده سنی هر چند روز با صرف کمتر از یک ساعت شرکت در این بازی می توانند به این پروژه علمی کمک کنند. https://speaktoai.com

سیاره ها را شکار کنید

پروژه آن لاين «شکارچیان سیاره» که به رهبری دانشگاه بیل و موسسه پژوهشی Zooniverse انجام می شود از جمله مهم ترین پروژه های SC در سطح جهانی است که تاکنون دستاوردهای بی سابقه ای در زمینه نجوم داشته و منجر به کشف سیارات جدید از شهروندان دوستدار دانش شده است وظیفه یا مسئولیت شهروند – محقق در این پروژه طبقه بندی شدت روشنایی یک ستاره همزمان با تغییرات آن طی مدت زمان خاص است. هدف از این پروژه کمک شهروندان به ستاره شناسان برای شناسایی سیاره های جدید است. به کمک داده هایی که از طریق فضاپیمای کیار بدست می آید، شهروند – پژوهشگران دوستدار نجوم نیز به محققان کمک می کنند تا ستاره ها را با سیاره های احتمالی در صورت فلکی «سیگنوس» (Cygnus constellation) شناسایی کنند این فضاپیما هر ۳۰ دقیقه داده­ های مربوط به روشنایی از حدود ۱۵۰ هزار ستاره را دریافت می کند. بنابراین تعداد بی شماری ستاره وجود دارد که باید مشاهده و بررسی شوند. هنگامی که سیارات از مقابل ستاره ها عبور می کنند، شدت نور با درخشش آن ستاره کاهش می یابد که روی منحنی های نوری گرفته شده توسط کلر نشان داده می شود. این الگوها با الگوریتم های کامپیوتری به آسانی قابل تشخیص نیست. در حالی که مغز انسان بسیار بهتر می تواند فراز و فرود نور را در این ستارگان تشخیص دهد. planethunters.org وب سایتی است که اطلاعات جامعی را در اختیار علاقه مندان به شرکت در این پروژه علمی قرار می دهد.

 

 

ردیابی شجره خانوادگی و DNA

در ایالات متحده حدود شش میلیون فرزندخوانده وجود دارد که از ریشه های خانوادگی و ژنتیکی خودآگاهی ندارند بسیاری از این افراد تمایل دارند که هویت ژنتیکو زیستی وحتی اعضای خانواده و وابستگان از خود را از طریق آزمایش DNA بازیابی کنند این پروژه نیز که از برنامه های جاری است که در سال ۲۰۱۸ راه اندازی شده، با هدف کمک به کسانی طراحی شده که به ویژه برای درمان های پزشکی نیاز به هویت بایولوژیک یا «هویت زیستی» جهت دسترسی به خانواده گمشده خود دارند.در این آزمایش شهروندان شرکت کننده درصورت تمایل از طریق آنلاین باید اطلاعات شجره خانوادگی خود را با محققان در میان بگذارند. این آزمایش ها در زمینه های مختلف همانند تست DNA نیاکان، تست DNA اعضای خانواده یا تست DNA میراث و شجره خانوادگی و مانند آن بسته به انتخاب شرکت کنندگان انجام می شود. شهروندان می توانند با شرکت در یکی از این آزمایش ها و ارائه اطلاعات درخت خانوادگی خود، علاوه بر شناسایی و ردیابی زیستی یا بایولوژیکی خود به گروه تحقیقات DNA نیز کمک کنند. تاکنون ۹۲هزار نفر در این برنامه ردیابی ژنتیک شرکت کرده اند. شرکت کنندگان با مراجعه به وب سایت TheDNADetectivesco می توانند در این برنامه مشارکت کنند و از شرایط آگاه شوند.

 

 

 

 

حیات وحش خانه شما

این پروژه را آزمایشگاه دکتر «راب دان » طراحی کرده، مشخصا برای مطالعه حشرات سخت پوست در خانه های ما در هر جای سیاره زمین در دست اجراست دکتر راب دان، یک متخصص و استاد علوم زیستی در کالیفرنیای شمالی است که آزمایشگاه او در زمینه طیف وسیعی از ارگانیسم های زنده و تنوع زیستی فعالیت دارد در مطالعه ابعاد گوناگون حیات، بسیاری از حوزه ها از دید دانشمندان دور مانده است. بعضی بخش ها به دلیل دوری مسافت هرگز مورد مطالعه قرار نگرفتند و بعضی به دلیل تنوع و کثرت گونه ها، زیرا این تنوع و گوناگونی به قدری وسیع بوده که همواره دشوار بوده است که بدانند از کجا باید شروع کرد! یکی از این بخش ها که به شدت نادیده گرفته شده، حیات موجودات درون خانه هاست که اکنون در این پروژه توجه به آن بسیار الزامی و فوری اعلام شده است. هدف محققان در آزمایشگاه دکتر راب مستندسازی انواع گونه ها از حشراتی است که درون خانه های ما زیست می کنند و با انسان به نحوی همزیستی دارند. این شامل همه گونه ها از جمله سخت پوستان است. در بررسی های انجام شده درباره حشرات ساکن در «منطقه رالی» واقع در کالیفرنیای شمالی ما بیش از یک هزار حشره از گونه های مختلف در خانه ها یافتیم.

همزمان با گسترش این مطالعات در دیگر شهرها گونه­ های بیشتری در خانه ها یافتیم که دانش زیستی درباره آنها به شدت اندک است و بعضی از این حشره ها نیز کاملا در علوم زیستی ناشناخته و به کلی جدیدند. طبق این یافته ها می توان گفت که هیچ کسی در خانه اش نمی تواند تنها باشد با استفاده از پروژه « iNaturalist» محققان در آزمایشگاه راب دان قصد دارند با کمک شهروندان محقق تمام حشرات و گونه های مختلف جهان را که در خانه ها در سراسر جهان یافت می شوند، مستند سازی کنند. این مطالعات تمام حشرات ریز و درشت ساکن از حمام ها، انبارها و راه پله ها گرفته تا اتاق خواب و آشپزخانه را شامل می شود. مشارکت شهروندان در چنین پروژه ای می تواند زمینه ساز اکتشافاتی جدید در علم زیست شناسی باشد که پیش از این کسی حتی دریچه ای هم به آن باز نکرده است. در صورت تمایل به دریافت اطلاعات بیشتر با پیوستن به این پروژه شهروند پژوهشگر به سایت iNaturalist  مراجعه کنید.

 

 

درون روده ها

American Gut دراصل پروژه ای است درباره «میکروبیوم انسانی» که از سوی دانشگاه سن­دیگو – کالیفرنیا طراحی و اجرا می شود. این پروژه به محققان کمک می کند که تریلیون ها میکروب را که درون بدن انسان زندگی می کنند، شناسایی کنند. همچنین کارکرد و تاثیر این میکروب ها را بر سلامت انسان بررسی کنند. در این پروژه که در چند سال گذشته راه اندازی شده و همچنان ادامه دارد، شرکت کنندگان که فعلا در کشور آمریکا زندگی می کنند می توانند با دریافت کیت های آزمایشگاهی خاص، نمونه هایی را به این مرکز تحقیقاتی ارسال و امکان مقایسه با نمونه های ارسالی با دیگران را فراهم کنند. پروژه میکروبیوم انسانی و دیگر پروژه ها از این دست در سراسر جهان، پایه مهمی برای درک بهتری از نقش منفی و مثبت این میکروبیوم ها در رژیم غذایی، چاقی یا لاغری و دیگر مباحث مرتبط با سلامت انسان حتی اوتیسم است پروژه American Giut این فرصت را به شهروند – پژوهشگران می دهد تا در یک مطالعه اکتشافی جدید درباره میکروبیوم شرکت کنند. نمونه های ارسال شده از میکروب های روده، دهان، پوست که از سوی هزاران شرکت کننده از ایالات متحده و دیگر کشورهای جهان تهیه می شود، در اختیار محققان در آزمایشگاه قرار می گیرد. پس از بررسی و مقایسه، نتیجه علمی آن نیز منتشر می شود نمونه هایی که اشاره شد، به جز نمونه American Gut بیشتر پروژه های شهروند محقق در سطح جهانی بود اما از این دست پروژه ها صدها نمونه دیگر نیز هست که در سطح محلی و کشورهای خاص در اروپا، آمریکا و بعضی کشورهای توسعه یافته آسیایی طراحی و اجرا می شود. بعضی از آن ها کاملا محلی بوده و در هر شهر پروژهای مختص به آن منطقه اجرا می شود، در این زمینه می توان به ده ها پروژه در زمینه سنجش و پایش سطح میکروبی و آلودگی «روان آبها» در سقف خانه ها اشاره کرد که در شهرهای مختلف اروپایی و آمریکایی با اهداف مختص هر شهر و منطقه به تناسب شرایط آب وهوایی آن طراحی و اجرا می شود افزایش تقاضا همراه با کاهش منابع و ذخایر آب، تلاش برای جایگزین کردن منابع جدید آب همانند روان آب سقف را افزایش داده است، با این حال داده ها در زمینه خطرات بالقوه در استفاده از این منابع آب جایگزین و رسیدن به استانداردهای کیفیت آب بسیار اندک است، نبود اطلاعات کافی درباره خطرات احتمالی مصرف این آب ها چه برای شست و شو و چه برای مصارف غیربهداشتی، نیازمند داده های متعدد و نمونه های کافی از روان آب سقف ها و بررسی کیفی آن بر اساس نمونه هاست باتوجه به تعداد زیاد سقف خانه ها و پیچیدگی مسائل مرتبط با پاتوژن­های انسانی مشارکت شهروندان در این پروژه سبب پیشرفت جدید ترین یافته های علمی در زمینه کیفیت و اندازه گیری سطح میکروبی روان آب ها در سقف ساختمان هاست که به محققان و مدیران شهر ها امکان می دهد قبل از هر تصمیم گیری از سلامت این منابع جایگزین، مطمئن شوند. این پروژه در سطح محلی با شرکت شهروندان در شهرهایی چون میامی، توکسان، بالتيمور مریلند و نواحی خشک راکی در آمریکا، نمونه هایی از این دست است علم شهروندی (CS) یک راه آزاد و هدفمند برای کشف و بررسی جهان پیرامون ماست. این سبک از دانش پژوهی که به نام های دیگری همانند نظارت داوطلبانه با شبکه علمی اجتماعی و شناخته شده، درواقع این فرصت را به افراد عادی جامعه می دهد که بدون نیاز به کسب مدارک دانشگاهی براساس علاقه و مطالعه شخصی در تحقیقات علمی مشارکت کنند، حضور فعالانه شهروندان در تحقیقات علمی که با هزینه دولت تامین می شود، به شهروندان امکان می دهد بیش از پیش در جامعه خود نقش موثری داشته باشند. مشارکت شهروندان در تحقیقات علمی همچنین سبب پیشرفت علم درون بافت جامعه می شود و فرایند اکتشافات علمی را تسریع می کند.

حضور شهروندان دانشمند در سطح جهانی به گونه ای فزاینده و به سرعت رو به رشد است. در حال حاضر طیف وسیعی از پروژه های علمی در مناطق و کشورهای مختلف جهان در دست اقدام است. اگر کسی نگران شرایط طبیعی محل زندگی خود باشد یا یک دانشجو بایک کارآفرین با یک مربی، آموزگار یا حتی یک بازنشسته با علاقه مند به حوزه های هنر، علم و فناوری، یک سرمایه گذار یا متخصص با ناظر و یا دارای مشاغل رسمی، در هر حال فرصت هایی برای مشارکت علمی و پژوهشی در اختیار اوست SC در اروپا نیز گسترش وسیعی دارد. طبق فهرست ارائه شده از «یوروساینتیست» هم اکنون انجمن علمی شهروندان اروپایی (ECSA) به عنوان یک انجمن غیرانتفاعی با هدف تشویق و حمایت از شهروندان دوستدار علم در سراسر اروپا و مشارکت در مطالعات علمی در سطح جهانی است. این پروژه ها در زمینه های مربوط به محیط زیست و پزشکی از کارایی و موفقیت بسیار برخوردار است.

 

 

دیده بان منابع آب سالم

این پروژه از سوی موسسه دیده بان زمین  Earthwatch Instituteدرسطح جهانی طراحی شده و همچنان در دست اجراست. هدف از این پروژه گرد آوری اطلاعات کافی درباره منابع آب سالم در سطح سیاره زمین است به نحوی که امکان مدیریت و حمایت از منابع آب برای سکنه زمین فراهم شود شهروند – پژوهشگران در این پروژه می توانند نقش فعال تری در حفاظت از منابع آب سالم ایفا کنند. این پروژه در اصل یک طرح پژوهشی از سوی موسسه دیده بان زمین است که نیازمند همکاری 100 هزار نفر در این برنامه تحقیقاتی است. هدف نهایی از این برنامه نیز حفاظت از کیفیت منابع آب سالم وذخایر حیاتی موجود در سیاره و کمک به بهره وری به روش­های پایدار است. شرکت کنندگان از این فرصت برخوردارند که به عنوان دانشمندان آماتور نقش موثر و فعالی در گردآوری اطلاعات علمی در این زمینه ایفا کنند. داده های گردآوری شده، چهار بار در سال باید تجدید شود. در این پروژه از کودکان شش ساله تا بزرگسالان همه می توانند همکاری کنند.

freshwaterwatch.thewaterhub.org جهت کسب اطلاعات بیشتر در اختیار علاقه مندان اعلام شده است.

 

 

آواز خوان های ماده

این پروژه با هدف مستند سازی آواز پرندگان ماده برای تکمیل مجموعه های زیست شناسی، با آزمایشگاه پرنده شناسی کرنل، در دانشگاه لیدن طراحی شده است. کار آواز پرندگان از نظر زیست شناسی، ویژگی بسیار پیچیده و استادانه ای است که بیشتر با انواع نمایش های عجیب و غریب و رنگ آمیزی های شگفت آور پرندگان همراه است. در حالی که صدای آواز پرندگان چه نر و چه ماده مجموعه بسیار متنوع، دل انگیز و شگفت آور و پیچیده در بین بسیاری از گونه ­هاست. در حالی که در دیگر گونه­ ها ماده ­ها هرگز آواز نمی خوانند. به طور کلی تنوع زیستی پرندگان و تنوع آوازی آنها فرصتی عالی است برای مطالعه فشارهای تکاملی که زندگی در سیاره ما را شکل داده است. برای بررسی و درک این که چگونه پرندگان نر و ماده آهنگ ها و صداهای خود را براساس نیازهای طبیعی و زیستی شان تکامل می بخشند نیاز به نمونه های بسیار زیاد و متنوعی از آهنگ ها و آوازهای پرنده های نر و ماده از انواع مختلف پرندگان داریم.

اما نکته این جاست که در مطالعات و مجموعه های زیستی موجود، به شکل عجیبی ترانه ها و اصوات پرندگان ماده مورد بی توجهی قرار گرفته است در واقع بیشتر تحقیقات انجام شده در مورد اصوات پرندگان تر تمرکز داشته است. در نتیجه برای پیشبرد آگاهی و دانش زیستی درباره پرندگان همه شهروندان سیاره می توانند از هرجای زمین با ارائه مشاهدات و ضبط نمونه صدای پرندگان و مستندسازی آن همراه با مشخصات آن ها طبق روشی که محققان این پروژه به شما می آموزند به کشف معماها و سوالات موجود درباره زندگی پرندگان کمک کنید. این سایت  femalebirdsong.org/how-can-i-participate برای کسب اطلاعات بیشتر در اختیار علاقه مندان است.

نویسنده : میترا اسدنیا / منبع : مجله دانستنیها

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *